He Rauemi mā te Pouako
I whakaritea te rauemi nei e Te Papa me Te Whānau o Ako Pai, o Te Upoko o te Ika. I tuhia e Te Mako Orzecki rātou ko Tandi McRae, ko Kelly Wihongi, i te wā he tauira rātou i Te Whānau o Ako Pai.
Ko te Tikanga-ā-Iwi te arotahi o te rauemi, ā, e tukua ana i konei ētahi akoranga waiaro me ngā whakataunga pāpori kia tū a Matariki hei hararei ā- iwi.
Tikanga-ā-Iwi (Matariki) @ Te Papa
Hōtaka
Matariki
Te Kaupapa
Kia tū a Matariki hei hararei mo Aotearoa whānui.
Te Take
Kia tū a Matariki hei hararei ā-iwi?
He take nui tēnei mō ngā ākonga hei whakarite i te māramatanga me te mōhiotanga nō te mea:
- Ka mātau rātou ki ētahi mātauranga me ētahi tirohanga Māori
- Ka mātau rātou ki ngā āhuatanga maha e tārai nei i te tuakiri he iwi tātou nō Aotearoa
- Ka mātau rātou he tikanga pai a Matariki hei ine i te wā, hei aru i ngā wā o te tau, me te whakatere whenua, he wāhi hoki tō Matariki i roto i ngā whakaritenga pāpori
- Ka āhei rātou ki te whakarite i ngā pūkenga Whakataunga Pāpori me te Tūhuratanga Uara
- Ka mārama rātou ki te whakarerekētia he hararei ā-iwi, me whakarerekē te ture
Ko Tēhea Reanga
Tau 5-6
Taumata 3
Ngā Tino Wāhanga Ako
Tikanga ā-Iwi
Ngā Tino Pūkenga
Ngā Pūkenga Whakawhitiwhiti Whakaaro
Ngā Pūkenga Mōhiohio
Ngā Pūkenga Hīraurau Hopanga
Ngā Pūkenga Pāpori, Pāhekoheko Hoki
Ngā Whenu Arotahi
Whakaritenga Pāpori
Te Ahurea me te Tuku Ihotanga
Ngā Hononga ki ngā marautanga
Pūtaiao – Ō Kawekawe
Reo Ingarihi –Whakarongo, Kōrero, Pānui, Tuhituhi, Tirohanga, Whakaatu
Ngā Tukanga Arotahi
Ka whakaurua ngā Tukanga Tikanga ā-Iwi mō te Tūhuratanga Uara me te Whakataunga Pāpori ki tēnei hōtaka.
Ngā Tūwāhi
Aotearoa
Ngā Tirohanga
Tikanga rua
ELANZS
Ngā tirohanga a te tangata whenua (te iwi taketake) e pā ana ki ngā pūnaha o nāianei, ki ngā kaupapa here, me ngā tūāhua.
Ngā Whāinga Paetae o ngā Whenu
Te Ahurea me te Tuku Ihotanga
T 3.1: Ka taea e te ākonga te whakaatu i ōna mōhiotanga me ōna māramatanga mō te whakaatatanga o ngā mahi ahurea i ngā tikanga (hei tauira: te kohi me te whakarite kai.)
Te Whakaritenga Pāpori
KaT 3.2: Ka taea e te ākonga te whakaatu i ōna mōhiotanga me ōna māramatanga mō ngā tukanga a ngā rōpū hei whakarite tikanga, whakarite ture (hei tauira: te kōrerorero me te whakatau, te hui, ngā tukanga kaunihera ā-rohe, ngā tukanga kāwanatanga)
Ngā Tukanga Whāinga Paetae me ngā Tohu
Tūhuratanga Uara
Ka whakaatu te ākonga i ōna pukenga ka tūhuratia, ka tātaritia ngā uara
- Ka whakamārama mai he aha i rerekē ai ngā uara tangata
- Ka whakamārama mai i ētahi pānga atu o te mau uara rerekē
Te Whakataunga Pāpori
- Ka whakaatu te ākonga i ōna pukenga ka whakatau ana rātou i ētahi mahinga pāpori
- Ka tāutu i ngā pūtake pea o te take me ngā hopanga
- Ka whakamahi i ngā paearu hei aromātai i ngā otinga ki ngā hopanga
- Ka kōwhiri i ētahi mahi ka whakamana i taua kōwhiringa
Ngā Putanga Ako me ngā Tākunetanga
- Whakamāramatia mai he aha te tūranga o Matariki i te rangi i whāia ai hei tohu whakahaere pāpori, hei tohu whakatō, kohi, whakaputu kai, ā, hei tohu whakatere hoki.
- Mā te rangahau ka tāutu, ā, ka whakaatu i te whānui o ngā tirohanga (Māori, Pākehā) mō te huri i a Matariki hei hararei ā-iwi.
- Tāutuhia ngā ritenga me ngā rerekētanga o ngā tirohanga a ngā rōpū e mahara ana ka hurihia a Matariki hei hararei ā-iwi.
- Whakaahuatia te tukanga ture ka whāia kia tū ai a Matariki hei hararei ā-iwi.
- Whakaritea he kōwhiringa hei whakamana i a Matariki kia tū hei hararei ā-iwi.
- Waihangatia he huinga paearu hei tūāpapa mō te whakatau a te hapori.
- Whakatauria he aha ngā mahia ka mahia e te karaihe.
Ngā Wheako Ako
Hei mahi tuatahi: I roto i te take kotahi he rerekē ngā tirohanga me ngā aronga tangata
- Tuhia he uiuitanga hei tirotiro i ngā whakaaro o te iwi mō te kaupapa.
- Tāutuhia ngā rōpū e hiahia ana kia uru ki ngā kōrerorero: Māori, ehara i te Māori, Mema Pāremata, tamariki, pakeke (uiui takitahi i te tuatahi, ā muri uiui takirua).
- Ka puta mai i ngā tamariki ngā pātai puare, pātai aukati (me āta kōrerorero e te karaihe)
Hei mahi tuarua
- Mai i ngā pārongo i kohia i te tirohanga, ka whakarōpūtia e ngā ākonga ki ērā i whakaae me ērā kaore i whakaae kia tū a Matariki hei hararei, ā, ka purua ki rō kauwhata porowhita.
- Kātahi ka whakatakoto ngā ākonga i te toru tauira e mea ana, he aha ai/ he aha me kore.
Hei mahi tuatoru: Ka mōhio ngā ākonga mā te mahara a te iwi te ture e whakarerekē
- Ka ara ake i ngā ākonga he tino pātai mā tētahi Mema Pāremata.
- Ka hōpara ngā ākonga he aha ngā tukanga ture hei hanga hararei ā-iwi, mā te hoki ki ngā tukanga kua mahia me ngā pārongo i riro mai i ngā mahi o mua.
- Ka tono ngā ākonga ki te MP o te rohe kia hara mai ki te kura ki te whakamārama i ngā take.
Hei mahi tuawhā
- I runga anō i ngā pārongo i kohia, ka tuhi pūrongo ngā ākonga i ō rātou whakaaro mō te kaupapa nei.
- Me āhei rātou te whakamana i ō rātou whakaaro, mā te whakamahi i ngā pārongo i kohia hei whakaaturanga.
- Aratakina te kōrerorero: ko te katoa o te karaihe.
Hei mahi tuarima
- Ka whakamōhiotia ngā ākonga ki tētahi rākau huanga o ngā putanga me ngā mahi ki te tū a Matariki hei hararei ā-iwi.
- Me āta titiro ia whakaputanga.
Hei mahi tuaono
- Mā te mahi tahi, ka puta i ngā ākonga he huinga paearu hei whakatau mehemea me tū a Matariki hei hararei ā-iwi.
- Me whakaaro te taha ohaoha, ngā tirohanga Māori me ngā mahi whai kiko.
Hei mahi tuawhitu
- Me maumahara ngā ākonga ki ngā pārongo katoa i taea e te karaihe.
- Mā ngā ākonga e whakatau mēnā ka tū a Matariki hei hararei ā-iwi.
- Whakatauria he aha ka mahia, otirā, mēnā e pā ana te mahi ki ngā wawata o te hapori.
Ngā Rauemi
- Te Ipurangi
- Whare Kokorangi o Carter
- Te Papa Tongarewa
- Whare Pukapuka
- Kaumatua, iwi (ā-rohe)
- Tiriti o Waitangi
- Ture Rā Whakatā
- Te Kaupapa Ture o Aotearoa