Te Whakaaturanga Moa me te Pouākai 

Giant moa and Harpagornis eagle in Awesome Forces

Curriculum links

Ngā tino wāhi ako

  • Pūtaiao
  • Tikanga ā Iwi

Ka noho i raro i ēhea whenu?

  • Pūtaiao - Ō Mataora
  • Tikanga ā Iwi - Ngā Rawa me Ngā Mahinga Ohaoha

Ngā tino pūkenga

Pūkenga Whakawhitiwhitinga Kōrero, Pūkenga Whakaoti Rapanga

Ngā reanga

2-6 

Ngā tau

3-11

Ki runga ano

E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?

  • Te Taiao o Aotearoa
  • Te Pāpori o Aotearoa, onamata, o nāianei hoki
  • Pūtaiao ā-nuku 

E hia te roa o tēnei mahi?

E 10 miniti.

Ki runga ano

Ka kimihia ki hea?

  • Te whakaaturanga o te Moa me te Pouākai - Te Papa tuarua, Awesome Forces.
  • Kua ngaro koe? Me pātai ki tētahi Kaimanaaki Manuhiri. 

He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?

  • Titiro ki te tūmomo matihao e hiahiatia ana ki te huaki i te moa me te tapahi ki roto i tōna kiko tae atu ki te wheua papatoiake?
  • Titiro ki ngā tauira nui whakaharahara o ētahi momo manu ngaro i amio haere i te mata o te whenua o Aotearoa i te takiwā o 600 tau ki mua, i reri ki te whawhai tae noa pea kia mate tētahi.
  • Whai whakaarohia te rahi tūturu o te moa me te pouākai.

Ki runga ano

He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?

  • Torona tō ringa me te whakataurite ki te rahi me te whanga o te waewae o te moa.
  • Titiro ki runga, me te pohewa, tērā pea ka tau te pouākai ki muri i tō kakī. He rite te taumaha o te manu nei, ki te takanga mai o tētahi toka (12 kirokaramu te taumaha), mai i te tuanui tiketike rawa o Te Papa.
  • Titiro ki ngā tuahiwi i ngā pouaka, kei Awesome Forcesi te papa tuarua, ina koa te papatoiake moa me ngā matihao pouākai kei roto tonu.
  • Torotorotia ngā wāhi kei te taha o Awesome Forces, ā, ka tūhura i te tūnga o Aotearoa hei tūrangahakoa manu i mua i te taenga mai o ngā tāngata.

Ki runga ano

Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?

  • Ko te pouākai te momo ēkara nunui rawa atu o te ao, ā, ko tērā ēkara te momo ēkara kotahi ki te noho hei kaitukituki o runga rawa atu o tana pūnaha rauropi. I nui ake te uwha i te tāne, ā, ko te mārō o ana parirau ko te 2.6 mita. Nō tōna rahi ka tata te pouākai ki te tepe ka taea mō te manu ka rere mā te pakipaki parirau - mēnā kua nui ake, mā te tauhōkai anake ka rere. I whakapārure te pouākai i ngā manu kare i taea te rere, i waenganui i te 1 kg ki te 200 kg te taumaha, pērā i te moa ngaro. Ko te whakaaro, i ngaro haere i te tau 1400, ahakoa e ai ki ētahi pūrongo, i kitea tonutia i te rautau tekau mā iwa.
  • Nō tēnei whenua anake te moa, te manu rahi kāre i taea te rere, ahakoa ko ētahi o ana whanaunga tawhiti ko te ostrich me te emu. I tōna wā 11 ngā tūmomo moa i te ora. Ko te moa i roto i te whakaaturanga Awesome Forces, ko te moa nui whakaharahara. E whakaaro nuitia ana, tae atu ki te 4 mita te tāroa o te moa, engari he rite hoki te rahi o ētahi moa ki te korukoru. I ngaro te moa i te mutunga o te rautau tekau mā whitu nā ngā mahi whakawātea whenua, ngā mahi aru hoki. 

Ētahi kaupapa hei matapakinga pea

  • Ki tō whakaaro mā wai e toa i te pakanga, te pouākai, te moa rānei? He aha ai? Tērā tonu pea mā te pouākai e toa - ka whakarewa i a ia anō i tētahi pae teitei, ka whakatōpa mai ki tōna pārurenga me te tukituki ki tētahi taha o te tinana o te moa. Ka mamau ōna matihao nunui ki te wāhi o muri i te moa me te whakamate i te manu mā te hanga i ngā motu hōhonu, kōhari hoki tērā ka whakaputa mai i te ikura nunui i roto. I mate te moa i te whētuki, te ngaromanga rānei o te toto.
  • I pēhea te āhua o tēnei whenua i mua i te taenga mai o ngā tāngata? Inahea i tae mai ai ngā tāngata tuatahi, ko wai hoki rātou? He aha te papātanga o tō rātou taenga mai ki ngā manu o Aotearoa?
  • Ka pēhea tō tātou mōhio ki te āhua o te moa me te pouākai? I kitea ngā wheua moa i ngā wāhi katoa o Aotearoa, ina koa i Te Waipounamu. I kitea hoki he whakaahua o te pouākai i runga i whakaahua toka i tāia i ngā rautau tekau mā toru, tekau mā whā hoki.
  • He aha pea ngā mahi a te moa hei whakamarumaru i a ia anō kia puta ora atu i ngā kaitukituki, pērā i te pouākai? Tēnā pea i taea e te moa te whakapeto kia kore ai i kitea, te kirihuna rānei i a ia mā te tū i te taha o tētahi rākau nunui.
  • He aha i kore ai te moa e rere? Nā te iti o ngā kaitukituki o te moa i Aotearoa i ngaro atu te hiahia ki te rere.
  • Nā te aha te pouākai i ngaro ai i te wā i ngaro ai te moa? Nā te ngaromanga o te moa, i ngaro hoki te kai matua a te pouākai.
  • He aha ngā take i rerekē ai ngā rahi o ngā tūmomo moa 11? Ko te taiao te pūtake o te whānuitanga o ngā rahi o te moa, ā, i tōna pai me tōna kaha ki te urutau ki tōna taiao te tikanga o tōna rahi.
  • I pēhea tā ngā kaiaru whakamahi i te moa? I kai rātou i te mīti, i whakamahi i te  ngako hei tohu i ērā atu momo kai, i ngā wheua me ngā parirau hoki hei whakapaipai. I whakamahitia hoki ngā wheua hei wiri, hei matau.
  • He manu nunui rawa atu te pouākai; titiro ki te rahi o tana papa angaanga i te pouaka i te taha o ngā tauira o te moa me te pouākai i te whakaaturanga Awesome Forces. Ki tō titiro, i pēhea te urutau a te pouākai ki te noho hei kaitukituki?

Ki runga ano

Ngā kōrero kīnaki

He taonga whai pānga

  • Haere ki ngā ana kei Bush City, kia kite i ngā wheua moa i roto i ngā poka moa.
  • Haere ki te NatureSpace Discovery Centre i te papa tuarua, ki te tirotiro i te pouaka 'Dead as a Dodo', ki te ako mō te ngaro atu o ētahi atu kararehe, manu rānei. Whakatauritea te rahi me te āhua o tō waewae ki te waewae moa, whakatauritea  te rahi o te hēki moa ki ngā hēki o ērā atu manu, me te whakataurite i te waewae moa ki te waewae dodo.

Ki runga ano