Free museum entry for New Zealanders and people living in New Zealand

Mahi whakatere: Ngā ako a te tohungaNavigation: Learning from a master

Kia mate rā anō tō tohunga kātahi ka āhei koe hei tohunga whakatere waka.

– Mau Piailug

You can’t become a master navigator until your master dies.  

– Mau Piailug

Mau Piailug – Tohunga Whakatere Waka

E 5 tau te pakeke o Pius Mau Piailug ka tīmata tana ako ki ngā tikanga whakatere. Ko ngā kōrero i ākona e ia he kōrero tuku iho nā ōna mātua tūpuna.

Ka 18 ōna tau ka uru ia hei tauira o te wānanga Pwo – he kawanga tapu nō Ngā Motu Kararaina i Maikoronihia. Noho pūmau rawa a Mau ki ngā tikanga whakatere, ā, nānā anō āna pūkenga i whakatipu i ngā tau roa. Nō te hinganga o tōna kaiako, kātahi ka mōhiotia ia he tohunga whakatere waka.     

Ko Nainoa Thompson rāua ko Mau Piailug e kōrero ana mō te whakaakoranga i a Mau.
Mai i a Wayfinders: A Pacific Odyssey, 1999. He mea tuku mai e Maiden Voyage Productions
 

Te whawhati tikanga

Ko tā Mau he pupuri i ngā kōrero tuku iho mō ngā whakatupuranga. Nā reira ka whatia e ia ngā tikanga tūturu i tōna tuaritanga ki te marea. Nānā tonu i ako ngā pia o te Rōpū Whakatere o Poronīhia i runga i a Hōkūle‘a.

I taunakitia e Mau te whai kiko o ngā tikanga whakatere waka i tōna whakatere i a Hōkūle‘a ki Tahiti i te tau 1976. Ko te terenga tuatahi tēnā o roto o Poronīhia mō te 600 tau me te korenga o ngā taputapu hou.

Nā Mau i kura mahora ngā tikanga whakatere waka ki ngā uri puta noa i Te Moana-nui-a-Kiwa pēnei i a Hekenukumai Busby rātou ko Jack Thatcher, ko Piripi Evans o Aotearoa nei.   

Ko Mau Piailug e whakaako ana i tētahi rōpū o te Polynesian Voyaging Society.
He mea tuku mai e te Polynesian Voyaging Society

Ngā pia whakatere waka

Ko koe tonu te pourama mō te oranga tonutanga.
– Tā Mau ki a Jack Thatcher i tōna whakawahinga

I te tau 2008 ka pōhiritia e Mau Piailug a Hekenukumai Busby rātou ko Jack Thatcher, ko Piripi Evans ki Satawal i Maikoronihia ki te whakamana i a rātou hei kaiwhakatere Pwo. He roke kanae tea anō te Pwo e whakamahia ana hei tuki i te taro me te pōporohua. Ka whakahauhautia hoki ngā kaiwhakatere i roto i ngā whakangungu.

Nā tēnei o ngā kawanga ka tau iho te mauri o te kura ki runga i a rātou. I ngā rangi e whā ka tutuki ngā mahi, pērā i te inu i ngā nu (he inu niu ririki) 18 te rahi, me te kutukutuahi i ngā pō. I te pō mutunga, ka whāngaihia a Jack rātou ko Hekenukumai me Piripi ki ngā whānau o Satawal, ka pania ki te puehu tumeriki, ka tiaia ki te lei tāniko me te tīpare. Ko Jack, ko Hekenukumai, ko Piripi mā anake ngā Māori i whakaūhia e Mau hei kaiwhakatere Pwo.  

Ka tae atu ngā tāura ki te kawanga Pwo ki Satawal, Maikoronihia, 2008. Taha mauī ki te taha matau: ko Hekenukumai Busby rātou ko Mau Piailug (kei mua), ko Tua Pitman, ko Jack Thatcher, ko Piripi Evans.
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc me Jack Thatcher

You might also like

  • Four double-hulled vessels sailing in a line on very still water in a harbour.

    Waka hourua

    Find out about navigating the Pacific, the knowledge revival of building of waka hourua (double-hulled vessels) and navigation, and sharing the mātauranga (Māori knowledge) and experiences in the process.