Free museum entry for New Zealanders and people living in New Zealand

Mahi whakatere: Ta kāpehu whetūNavigation: Star compass

I whakaterengia a Te Aurere i Te Moana-nui-a-Kiwa i runga i ngā tikanga tuku iho a ngā tūpuna. Tūhuratia ētahi kōrero mō te whakatere waka. 

***

The waka hourua Te Aurere sailed across the Pacific using traditional navigation techniques passed down by tūpuna. Discover more about traditional navigation.

Ko koe kei te whakatere waka hourua. Mā te kāpehu whetū hei ārahi i a koe.

Kei runga koe i te waka, ko koe tonu te pokapū o te kāpehu. Ko te paerangi tonu te porowhita.
1/12

E whā ngā mata matua: ko Raki, ko Tonga, ko Whitinga, ko Tomokanga.
2/12

Kei waenganui i ēnei mata matua ko ngā tōpito e whā: ko Tokerau, ko Marangai, ko Whakarunga, ko Whakararo.
3/12

Kei waenganui i ia tōpito e whā ko ngā whare e whitu.
4/12

He ata ngā whare e whitu o Raki me Tonga, arā, he rite tahi.
5/12

Waihoki he ata ngā whare o Whitinga me Tomokanga. Ko te ara tēnei o ngā whetū.
6/12

Ka kōwhiti ngā whetū katoa ki Whitinga, ā, ka tau ki tērā o ngā whare i Tomokanga. Ko tētahi mahi a te kaiwhakatere he ako i ngā whare 32 me ngā whetū o te kāpehu.
7/12

Me pēnei koe e kite ai te ahunga tika o te waka.  
E ahu ana tō waka ki te whare o Manu ki te tōpito o Marangai, heoi ka kotiti te haere
8/12

Ka pōuri, ā, ka kitea ko Rehua e whiti ana. Ko koe te kaiwhakatere, e mōhio ana koe ka whiti a Rehua ki te whare o Kāinga i te tōpito o Marangai. Mā tēnei mātauranga ka taea e koe te āta tūtohu i te kāpehu whetū.
9/12

E mōhio ana koe e rua whare te wehenga o Manu i a Kāinga. Atu i Kāinga, torona atu tō ringa ki te ine ko tēhea te whare kei runga i te paerangi e kitea ai a Manu.
10/12

Ka tīmata koe i Kāinga, ka inea ngā whare e rua. Kātahi nā ka kitea te ahunga ki te whare o Manu i te tōpito o Marangai.
11/12

Kua tika i a koe te urungi i tō waka. Te rawe kē!
12/12

Te waihanga i te kāpehu whetū

Ko Nainoa Thompson tētahi o ngā tauira tuatahi o Mau Piailug i waho atu o Satawal. I whakatipu ia i ngā mātauranga a Mau ka waihanga i tētahi kāpehu whetū hou. E whai ana te kāpehu i te whitinga me te tōnga o te rā me te marama ki te paerangi. Kei roto anō i tēnei kāpehu ko ngā whetū katoa o ngā rangi o te raki mō te whakatere waka.

He mea urutau e Hekenukumai Busby rātou ko Jack Thatcher, ko Heemi Eruera tēnei kāpehu whetū mō te whakatere waka i Aotearoa me ngā rangi o te tonga.

Te kāpehu whetū o Hawai‘i (mauī) me te kāpehu whetū Māori (matau).
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc

Te kāpehu whetū a Hekenukumai

Nō te tau 1991 ka tīmata a Hekenukumai Busby ki te waihanga i te kāpehu whetū nunui ki tōna kāinga i Aurere kei te moana o Tokerau. Koinei te rauemi matua mō te ako i te whakatere waka ki te Pūtahi o Kupe Waka ki te tāhuna i Aurere. 

Arā anō ētahi atu o ēnei o ngā kāpehu whetū, kei Tauranga Moana ko tō Jack Thatcher, kei Ahuriri ko tō Piripi Smith, me kei Whaingaroa Raglan ko tō Manihera Forbes.

E waihanga ana a Hekenukumai Busby i te kāpehu whetū ki Aurere.
Mai i Kupe: Voyaging by the Stars, 1993, he mea ringatohu e Pita Turei. He mea tuku mai e Ian John Productions. He mea tiki i ngā rauemi e manaakitia nei e Ngā Taonga Sound & Vision
 

You might also like