Free museum entry for New Zealanders and people living in New Zealand

A Te Aurere ki te Hawai‘i 1995Te Aurere voyage to Hawai‘i 1995

He mea whakamarutuna a Nainoa Thompson o Hawai‘i i te hui whakawhanaunga a ngā waka hourua i Rarotonga i te tau 1992. Ka tono ia ki ngā iwi o Poronīhia kia tūtaki ngā waka hourua ki Ra‘iātea i Tahiti. Mai i reira, ka takoto te rautaki kia haere ngātahi rātou ki Hawai‘i kia whai wheako whakatere waka. Ka karangatia te haerenga ko Na ‘Ohana Holo Moana – arā ko Ngā Whānau Whakatere Moana.

***

Master navigator Nainoa Thompson from Hawai‘i is inspired by the 1992 waka hourua reunion in Rarotonga. He asks other Polynesian nations to meet in Ra‘iātea, Tahiti, with their waka hourua. From there, they plan to sail together to Hawai‘i to gain navigation experience. The voyage is named Na ‘Ohana Holo Moana – The Voyaging Families of the Vast Ocean.

Kātahi ka taria atu a Te Aurere ki Pape‘ete i Tahiti mā runga kaipuke i te kaupeka āwhā o te tau. Ko ētahi atu o ngā waka i whai wāhi atu ki tēnei tira ko Hōkūle‘a, ko Hawai‘iloa me Makali‘i o Hawai‘i, ko Takitumu me Te Au o Tonga o Rarotonga. I te taenga atu ki Ra‘iātea, ka tūhono mai ngā waka o Tahiti, a Tahitinui me A‘a Kahikinui.

Te hiki i te tapu

Ka tere a Te Aurere ki Huahine, ā, ka ahu ki Ra‘iātea kia tūtaki i ērā atu waka hourua ki Taputapuātea.

I ngā rā o mua he pūtahitanga a Taputapuātea mō ngā kaiwhakatere me ngā tohunga puta noa i Te Moana-nui-a-Kiwa. E ai ki te kōrero, ka whati taua hononga i te tutūnga o te puehu, ā, tokorua ngā tohunga Māori i mate.

Ko Hekenukumai tonu te kaiāwhina ki te whakawātea i taua mākutu i makaia i te takiwā o te 600 tau ki mua. Nā Te Ao Pēhi Kara o Ngāti Kahungunu te karakia whakawātea i Te Avamoa kia tomokia e ngā waka hourua. Ka riro mā Te Aurere tonu te kaupapa waka e ārahi ki Taputapuātea.

Koinei tētahi o ngā marae i Taputapuātea ki Ra‘iātea. E whakaatungia ana te toka mā e kī ana ko Te-Papatea-0-Ru‘ea, 1995.
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc me Jack Thatcher

Ngā wāhine mātāmua

Ko Terissa Busby rāua ko Hiria Rutene ngā wāhine tuatahi kia whakatere i a Te Aurere. He maharatanga nui ki a rāua te taenga atu ki Taputapuātea. I te tāhuna o Tautira i Tahiti, ka makere atu ngā māreikura nei.

Ka hoki ngā mahara o Terissa Busby ki te haerenga ki Taputapuātea.
He mea tuku mai e Terissa Busby me Te Kura Waka Voyaging Society 

Ngā pia

Kotahi, tokorua rānei ngā pia o ia waka hourua. I tēnei o ngā haerenga, ka ako rātou ki te mahi whakatere waka i ngā tohunga whakatere nei a Mau Piailug rāua ko Nainoa Thompson. Ko te ingoa kārangaranga o ēnei pia ko ‘ngā tama a Hine Raumati’ nātemea i te roanga o te tau e ako ana rātou, kīhai i pāngia e te takurua. Kia tae ki Nuku Hiva ka noho rātou hei kaiwhakatere mō ō rātou waka hourua.

Ētahi o ‘ngā tama a Hine Raumati’ i Nuku Hiva i te tau 1995. Atu i te mauī ki te matau: ko Piripi Evans (Aotearoa) rātou ko Milton ‘Shorty’ Bertelmann (Hawai‘i) kei muri, ko Jack Thatcher (Aotearoa), ko Bruce Blackenfeld (Hawai‘i), ko Peia Patai, ko Tua Pittman (Rarotonga). 
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc me Jack Thatcher

Ka whakarewa atu

E whakatika ana ngā pia o ngā waka hourua ki te rere atu i tēnei haerenga e whakamanahia ai rātou hei tohunga whakatere waka: arā ko te haerenga atu i Nuku Hiva ki Hawai‘i e taka ai ki a rātou te mana whakatere o ō rātou waka hourua.

Ko Jack Thatcher rāua ko Piripi Evans ngā pia whakatere waka o Te Aurere. I Nuku Hiva, ka whakamāramatia  te rohe whakamārari ki a rātou – he rohe moana tēnei o ngā āhuarangi matawhawhati, e ahu ana i te ngū me te kore hau ki te marangai. E ū ana ngā kaiwhakatere kia mau ki ngā tikanga tawhito o te whakatere waka ahakoa rā ngā uauatanga ka pā mai. Kātahi ka mahuta atu, ā, ka mārō te haere o te waka ki te weheruatanga o te ao.

Ko ngā waka hourua ēnei i whai wāhi ki Na ‘Ohana Holo Moana. Mai i Wayfinders: A Pacific Odyssey, 1999.
He mea tuku mai e Maiden Voyage Productions  
 

Ka mawhiti i te weheruatanga o te ao

Ka whakarite a Te Aurere kia whiti atu i te weheruatanga o te ao i te pō. I te 10 karaka i te pō, ka puta mai ngā aihe, ā, pūrero ake ana ngā kōwaiwai porotītīwai.

E tuhi ana a Jack Thatcher i tōna hautaka:

I haramai ngā aihe ki te kawe i a mātou ki te weheruatanga o te ao i te tūhoetanga o te pō. Ko te whitinga tuatahi tērā mō mātou. I konei ngā wairua o ō mātou tūpuna.

He whārangi mai i te hautaka o Jack Thatcher, 1995.
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc me Jack Thatcher 

Te rohe whakamārari

Ka tomokia e Te Aurere te rohe whakamārari. Ka hoki ngā mahara o Jack Thatcher ki te rohe whakamārari i roto i te puka haerenga o Te Aurere.

Kua mārama au ki tā Nainoa, arā, koinei te whakamātautau nui mō te kaiwhakatere – ka whakamātautia koe ki ngā whiunga katoa o te moana – atu i ngā āwhā ki ngā whakamāraritanga.

He tino pōturi te marere i te rohe whakamārari engari e rite ana ngā kaumoana mō ngā hau māmā, ā, kāore i tūpono he āwhā.

He whārangi mai i te hautaka o Jack Thatcher, 1995.
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc me Jack Thatcher 

Te tohu o Māhutonga

Ka kitea e ngā kaiwhakatere ko Māhutonga e totohu ana i te paerangi i te ahunga whakateraki. Ka tau ana a Māhutonga ki tōna tūranga i te paerangi, ka huri te kei ki te uru ki te ‘hī ake i te moutere’.

Ka tae atu a Te Aurere ki Hawai‘i i mua i te terenga ki Moloka‘i, me O‘ahu.

Ko Māhutonga e tū tārake ana i tōna anō tiketike (e 6 tākiri) i runga ake i te paerangi.
He mea tango i Stellarium. Nā Jack Thatcher

Ka tau ki Hawai‘i

Ka tae atu a Te Aurere ki Hawai‘i. I te taenga atu ka ea ngā kupu a Tā Hēmi Hēnare i kī ai, tērā te wā ka tere atu te waka hourua Māori ki Hawai‘i. Kua rite anō a Te Aurere me ōna kaumoana ki te hoki ki Aotearoa mā Rarotonga.

Ngā kaumoana o Te Aurere me ngā tāngata whenua o Nuku Hiva, 1995.
He mea tuku mai e Te Tai Tokerau Tarai Waka Inc me Jack Thatcher

You might also like

  • Four double-hulled vessels sailing in a line on very still water in a harbour.

    Waka hourua

    Find out about navigating the Pacific, the knowledge revival of building of waka hourua (double-hulled vessels) and navigation, and sharing the mātauranga (Māori knowledge) and experiences in the process.

  • Men are standing in hip-high water and pulling a boat up a river.

    Te Aurere voyage to Rapa Nui 2012

    Hekenukumai Busby dreams of voyaging to Rapa Nui (Easter Island). Completing this journey would mean his waka hourua have voyaged along all three sides of the Polynesian Triangle.

  • A silhouette of a man pointing to a double-hulled waka outline in the night sky.

    Manu Rere Moana

    The navigation of the Pacific by waka hourua | double-hulled sailing waka is one of the great achievements of human technology. This exhibition celebrates the mātauranga of celestial navigation that enabled these extraordinary voyages.

    On now

    Long-term exhibition

    Exhibition Ngā whakaaturanga